اندازه گیری جریان یکی از کاربردهای مهم مولتی متر است، اما برخلاف اندازه گیری ولتاژ، نمی توانیم پراب های مولتی متر را فقط دو طرف مدار قرار دهیم و آمپر را بخوانیم. برای اندازه گیری جریان، مولتی متر باید در مسیر عبور جریان و به صورت سری با مدار قرار بگیرد.
در این آموزش با یک روش عملی، اندازه گیری جریان DC و AC با مولتی متر را بررسی می کنیم و در ادامه می بینیم چرا بعضی وقت ها مولتی متر دیجیتال در حالت آمپر می سوزد یا فیوز داخلی آن قطع می شود.
هشدار: اندازه گیری جریان در مدارهای برق شهر و مدارهای پرانرژی می تواند خطرناک باشد. قبل از اتصال مولتی متر، محدوده جریان و ولتاژ، دسته بندی CAT و فیوز ورودی جریان دستگاه را بررسی کنید.
اندازه گیری جریان با مولتی متر چگونه انجام می شود؟
برای اندازهگیری جریان، مسیر مدار را باز میکنیم و مولتیمتر را در همان مسیر قرار میدهیم تا تمام جریان از داخل مولتیمتر عبور کند.
به زبان ساده:
- ولتاژ: موازی با مدار اندازهگیری میشود.
- جریان: سری با مدار اندازهگیری میشود.
این مهمترین تفاوتی است که قبل از تست آمپر باید بدانید.
در مولتیمترهای معمولی، پراب مشکی در ورودی COM و پراب قرمز بسته به مقدار جریان مورد انتظار در ورودی mA یا A/10A قرار میگیرد.
قبل از تست آمپر، این 4 مورد را بررسی کنید
1. جریان AC است یا DC؟
اگر مدار باتری، منبع تغذیه DC یا مدار الکترونیکی دارید، معمولاً با جریان DC سروکار دارید.
اگر جریان مربوط به برق متناوب یا تجهیزات AC باشد، باید حالت AC Current یا A~ را انتخاب کنید.
2. جریان تقریبی مدار چقدر است؟
اگر نمیدانید مدار چند آمپر میکشد، از بالاترین رنج مناسب شروع کنید.
مثلاً اگر احتمال میدهید جریان چند آمپر باشد، نباید از همان ابتدا ورودی mA را انتخاب کنید.
3. پراب قرمز را به ورودی درست وصل کرده اید؟
این قسمت بسیار مهم است.
برای اندازهگیری جریان، پراب قرمز باید در ورودی مخصوص جریان قرار بگیرد؛ مثلاً:
بسته به طراحی مولتیمتر، ممکن است ورودی مناسب متفاوت باشد.
4. فیوز ورودی جریان سالم است؟
بسیاری از مولتیمترها برای ورودی جریان فیوز دارند. این فیوز برای محافظت از دستگاه در برابر جریان بیش از حد استفاده میشود.
اگر مولتیمتر در حالت اندازهگیری جریان هیچ عددی نشان نمیدهد، یکی از مواردی که باید بررسی شود، سالم بودن فیوز ورودی جریان است.
آموزش اندازه گیری جریان DC با مولتی متر
برای اینکه موضوع ساده باشد، فرض کنیم میخواهیم جریان مصرفی یک مدار DC را اندازه بگیریم.
مثلاً یک منبع تغذیه DC داریم که یک مصرفکننده به آن وصل شده است.
مرحله اول: مدار را خاموش کنید
قبل از تغییر سیمکشی، تغذیه مدار را قطع میکنیم.
بعد مسیر مثبت مدار را باز میکنیم تا مولتیمتر بتواند در این مسیر قرار بگیرد.
مرحله دوم: مولتی متر را روی جریان DC بگذارید
حالت A⎓ یا DC Current را انتخاب میکنیم.
اگر مولتیمتر رنج دستی داشته باشد، برای شروع رنج بالاتر را انتخاب میکنیم.
مرحله سوم: پراب ها را وصل کنید
- پراب مشکی: COM
- پراب قرمز: A یا 10A
- در صورتی که جریان بسیار کم باشد: mA
مرحله چهارم: مولتی متر را سری قرار دهید
اینجا مهمترین مرحله است.
مسیر مدار را به شکل زیر در نظر بگیرید:
مثبت منبع ← مولتی متر ← مصرف کننده ← منفی منبع
یعنی جریان باید از داخل مولتیمتر عبور کند.
مولتیمتر نباید مستقیماً بین مثبت و منفی منبع قرار بگیرد.
مرحله پنجم: مدار را روشن کنید
حالا مدار را روشن میکنیم و مقدار جریان روی نمایشگر ظاهر میشود.
مثلاً اگر نمایشگر عدد 0.35 A را نشان دهد، یعنی جریان عبوری از مدار حدود 350 میلیآمپر است.
اگر پرابهای DC را برعکس وصل کنید، در بسیاری از مولتیمترها مقدار جریان با علامت منفی نمایش داده میشود؛ یعنی جهت جریان نسبت به جهت مرجع دستگاه برعکس شده است.
اندازه گیری جریان AC با مولتی متر
روش کلی اندازهگیری جریان AC هم مشابه DC است، اما مولتیمتر را روی حالت A~ یا AC Current قرار میدهیم.
برای مثال، اگر بخواهیم جریان یک مصرفکننده AC را اندازه بگیریم، باید مسیر جریان را باز کرده و مولتیمتر را سری در مسیر قرار دهیم.
- پراب مشکی → COM
- پراب قرمز → ورودی جریان مناسب
- انتخاب حالت → A~
- اتصال → سری با مدار
تفاوت مهم این است که در جریان AC مانند DC بحث قطب مثبت و منفی نداریم.
نکته مهم: اندازهگیری جریان برق شهر با پرابهای معمولی کار مناسبی برای افراد بدون تجربه نیست. اگر مدار در سطح ولتاژ خطرناک یا محیط پرانرژی قرار دارد، باید از مولتیمتر و پراب دارای رده ایمنی مناسب استفاده شود.
یک اشتباه رایج؛ چرا مولتی متر در حالت آمپر می سوزد؟
این یکی از اشتباهاتی است که ممکن است برای کسی که تازه با مولتیمتر کار میکند اتفاق بیفتد.
فرض کنید برای اندازهگیری جریان، پراب قرمز را در ورودی 10A قرار دادهاید.تست تمام میشود، اما فراموش میکنید پراب را جابهجا کنید.حالا میخواهید ولتاژ را اندازه بگیرید و پرابها را مستقیماً دو طرف یک منبع ولتاژ قرار میدهید.اینجا مشکل ایجاد میشود.
ورودی جریان مولتیمتر مقاومت بسیار پایینی دارد و برای قرار گرفتن سری در مدار طراحی شده است. اگر همین ورودی را مستقیماً موازی با منبع ولتاژ قرار دهید، عملاً یک مسیر با مقاومت بسیار پایین روی منبع ایجاد میکنید.
نتیجه میتواند شامل موارد زیر باشد:
- سوختن فیوز مولتیمتر
- آسیب دیدن مدار داخلی
- آسیب به مدار مورد آزمایش
- جرقه و قوس الکتریکی
- در مدارهای پرانرژی، خطر جدی برای کاربر
یک عادت ساده برای جلوگیری از این اشتباه
بعد از اینکه اندازهگیری جریان تمام شد:
پراب قرمز را دوباره به ورودی VΩ برگردانید.
این کار ساده احتمال یکی از رایجترین اشتباهات هنگام کار با مولتیمتر را کم میکند.
چرا هنگام اندازه گیری آمپر فیوز مولتی متر می سوزد؟
اگر مولتیمتر شما در حالت جریان دیگر آمپر نشان نمیدهد، یکی از احتمالات این است که فیوز ورودی جریان سوخته باشد.
مثلاً ممکن است:
- جریان بیشتر از ظرفیت ورودی باشد.
- ورودی mA را برای جریان زیاد استفاده کرده باشید.
- پرابها در ورودی A باشند و به اشتباه ولتاژ را اندازه گرفته باشید.
- اتصال اشتباه باعث عبور جریان بسیار زیاد از ورودی شده باشد.
به همین دلیل، قبل از اینکه نتیجه بگیریم خود مولتیمتر خراب شده، بهتر است وضعیت فیوز ورودی جریان بررسی شود.
تست آمپر با مولتی متر؛ mA یا 10A؟
این موضوع به مدل مولتیمتر بستگی دارد، اما معمولاً ورودیهای مختلف برای جریانهای متفاوت در نظر گرفته شدهاند.
| ورودی |
کاربرد |
| COM |
پراب مشکی |
| mA/µA |
جریانهای پایین |
| 10A |
جریانهای بالاتر |
| VΩ |
ولتاژ، مقاومت و برخی تستهای دیگر |
هیچوقت صرفاً بر اساس نام ورودی تصمیم نگیرید. حداکثر جریان مجاز، مدت زمان مجاز اندازهگیری و نوع فیوز را از مشخصات همان مولتیمتر بررسی کنید.
بعضی مولتیمترها نیز محدودیت زمانی برای استفاده از ورودی جریان بالا دارند.
اگر جریان زیاد باشد، مولتی متر معمولی مناسب است؟
همیشه نه.
اگر جریان مورد انتظار بالا باشد یا امکان باز کردن مسیر مدار وجود نداشته باشد، کلمپ آمپرمتر میتواند گزینه مناسبتری باشد.
کلمپ آمپرمتر بدون اینکه لازم باشد سیم را از مدار جدا کنیم، جریان را از طریق میدان اطراف هادی اندازهگیری میکند. بعضی مدلها جریان AC و DC را نیز اندازه میگیرند.
برای جریانهای بالاتر، استفاده از کلمپ مناسب میتواند روش عملیتری نسبت به عبور دادن جریان از ورودی آمپر مولتیمتر باشد.
چرا عدد آمپر روی مولتی متر ثابت نیست؟
گاهی هنگام تست میبینید مقدار جریان مثلاً بین:
0.42A → 0.47A → 0.44A
تغییر میکند.این موضوع الزاماً به معنی خراب بودن مولتیمتر نیست.
ممکن است جریان مصرفکننده ثابت نباشد. برای مثال:
- موتور در حال تغییر بار باشد.
- مدار الکترونیکی به صورت پالسی کار کند.
- مصرفکننده وارد حالت Sleep یا Standby شود.
- منبع تغذیه جریان متغیری ارائه دهد.
در چنین شرایطی قابلیتهایی مثل MIN/MAX یا HOLD در بعضی مولتیمترها میتوانند برای بررسی رفتار جریان مفید باشند.
اندازه گیری آمپر باتری خودرو با مولتی متر
یکی از سوالات رایج این است که آیا میتوان جریان باتری خودرو را با مولتیمتر اندازه گرفت؟
باید بین جریان مصرفی خودرو و جریان استارت خودرو تفاوت بگذاریم.قرار دادن یک مولتیمتر معمولی در مسیر جریان استارت، به دلیل جریان بسیار بالای استارت، کار مناسبی نیست.برای اندازهگیری جریانهای بالاتر معمولاً باید از تجهیزات مخصوص مانند کلمپ آمپرمتر مناسب خودرو استفاده کرد.بنابراین اگر هدف شما بررسی جریان مصرفی خودرو، جریان نشتی یا جریان استارت است، روش اندازهگیری برای هرکدام متفاوت است.
سوالات متداول
آیا آمپر را با مولتی متر موازی اندازه می گیریم؟
خیر. برای اندازهگیری جریان، مولتیمتر باید در مسیر عبور جریان و به صورت سری قرار بگیرد.
برای اندازه گیری جریان DC مولتی متر را روی چه حالتی بگذاریم؟
روی حالت DC Current یا A⎓ قرار دهید.
برای اندازه گیری جریان AC چه حالتی را انتخاب کنیم؟
باید حالت AC Current یا A~ را انتخاب کنید.
چرا مولتی متر در حالت آمپر چیزی نشان نمی دهد؟
یکی از دلایل احتمالی، سوختن فیوز ورودی جریان است. همچنین ورودی اشتباه، انتخاب حالت نامناسب یا اتصال نادرست مدار را بررسی کنید.
آیا می توان آمپر برق شهر را با مولتی متر اندازه گرفت؟
برخی مولتیمترهای مناسب برای این کار طراحی شدهاند، اما اندازهگیری جریان در مدار برق شهر خطرناک است و باید با ابزار دارای رده ایمنی مناسب و روش صحیح انجام شود. برای کاربران غیرمتخصص، استفاده از تجهیزات مناسب مانند کلمپ آمپرمتر میتواند روش عملیتری باشد.
مقالات مشابه