مولتی متر یکی از پرکاربردترین ابزارهای اندازه گیری در تعمیرات الکترونیک، برق صنعتی و عیب یابی تجهیزات الکتریکی است. با این حال، این دستگاه هم مانند هر ابزار اندازه گیری دیگری ممکن است در اثر استفاده نادرست، ضربه، فرسودگی قطعات یا وارد شدن جریان بیش از حد دچار مشکل شود.
روشن نشدن دستگاه، نمایش اعداد غیرعادی، اندازه گیری اشتباه ولتاژ و خرابی فیوز از جمله مشکلاتی هستند که کاربران مولتی متر با آن ها مواجه می شوند.نکته مهم این است که هر عملکرد غیرعادی الزاماً به معنای خرابی خود دستگاه نیست. گاهی یک باتری ضعیف، پراب معیوب یا انتخاب اشتباه رنج اندازه گیری باعث می شود تصور کنید مولتی متر خراب شده است؛ در حالی که مشکل با یک بررسی ساده برطرف می شود.در این مقاله، عیوب متداول مولتی متر را بررسی می کنیم و توضیح می دهیم چطور می توان علت هر مشکل را تشخیص داد.
جواب سریع؛ رایج ترین خرابی های مولتی متر چیست؟
مهم ترین مشکلاتی که ممکن است هنگام کار با مولتی متر با آن ها مواجه شوید عبارت اند از:
- روشن نشدن دستگاه یا خاموش شدن ناگهانی آن
- نمایش عدد صفر یا مقادیر غیرعادی
- اندازه گیری اشتباه ولتاژ و جریان
- خرابی فیوز داخلی مولتی متر
- قطع شدن یا آسیب دیدن پراب ها
- کار نکردن حالت تست پیوستگی (بوق)
- نمایش عبارت OL روی صفحه
- خرابی سلکتور یا کلید انتخاب حالت اندازه گیری
- کم رنگ شدن صفحه نمایش یا نمایش ناقص اعداد
- کاهش دقت اندازه گیری و نوسان مقادیر
در ادامه، هرکدام از این مشکلات را همراه با علت احتمالی و روش بررسی توضیح می دهیم.
۱. روشن نشدن مولتی متر
یکی از ساده ترین اما رایج ترین مشکلات مولتی متر، روشن نشدن دستگاه است. در چنین شرایطی، معمولاً اولین احتمال مربوط به منبع تغذیه دستگاه است.
دلایل احتمالی:
- تمام شدن یا ضعیف شدن باتری
- قرارگیری اشتباه باتری در محفظه
- سولفاته شدن یا خوردگی اتصالات باتری
- خرابی کلید روشن و خاموش
- قطع شدن اتصالات داخلی یا آسیب دیدن مدار تغذیه

روش عیب یابی:
ابتدا باتری دستگاه را بررسی کنید. اگر باتری ضعیف شده است، آن را با یک باتری سالم و متناسب با مشخصات مولتی متر جایگزین کنید.در مرحله بعد، اتصالات داخل محفظه باتری را بررسی کنید. وجود خوردگی یا سولفاته شدن می تواند مانع رسیدن جریان به مدار دستگاه شود.اگر با تعویض باتری همچنان مولتی متر روشن نمی شود، احتمال خرابی کلید پاور یا مدار داخلی وجود دارد و بهتر است دستگاه توسط تعمیرکار بررسی شود.
۲. نمایش عدد صفر هنگام اندازه گیری
گاهی هنگام اتصال پراب ها به مدار، مولتی متر عدد صفر را نمایش می دهد. این اتفاق همیشه به معنای خرابی دستگاه نیست و باید ابتدا شرایط اندازه گیری بررسی شود.
دلایل احتمالی:
- انتخاب اشتباه حالت اندازه گیری
- قطع بودن پراب یا سیم های رابط
- اتصال نادرست پراب ها
- انتخاب رنج نامناسب
- وجود قطعی در مسیر مورد آزمایش
- خرابی مدار اندازه گیری مولتی متر
روش عیب یابی:
ابتدا مطمئن شوید حالت اندازه گیری با کمیت موردنظر مطابقت دارد. برای مثال، اگر قصد اندازه گیری ولتاژ DC را دارید، باید سلکتور روی حالت ولتاژ مستقیم قرار بگیرد.سپس پراب ها را از نظر ظاهری بررسی کنید و در صورت امکان، پیوستگی سیم آن ها را با یک مولتی متر سالم یا حالت تست پیوستگی دستگاه بررسی کنید.برای اطمینان از عملکرد مولتی متر، آن را روی یک منبع ولتاژ شناخته شده و ایمن آزمایش کنید. اگر دستگاه همچنان مقدار صفر نشان می دهد، احتمال وجود مشکل در ورودی یا مدار اندازه گیری وجود دارد.
۳. اندازه گیری اشتباه ولتاژ
یکی از مشکلات مهم مولتی متر، نمایش ولتاژی متفاوت از مقدار واقعی است. این ایراد می تواند باعث تشخیص اشتباه در عیب یابی مدارهای الکتریکی شود.
دلایل احتمالی:
- ضعیف شدن باتری
- استفاده از پراب های نامناسب یا آسیب دیده
- انتخاب اشتباه حالت AC یا DC
- تماس نامناسب پراب ها با نقاط اندازه گیری
- خرابی مدار ورودی
- خارج شدن دستگاه از محدوده دقت کالیبراسیون
روش عیب یابی:
ابتدا باتری و وضعیت پراب ها را بررسی کنید. سپس مطمئن شوید حالت AC یا DC را متناسب با نوع ولتاژ انتخاب کرده اید.برای بررسی دقیق تر، مقدار اندازه گیری شده را با یک دستگاه سالم و کالیبره مقایسه کنید. اگر اختلاف اندازه گیری در شرایط یکسان همچنان وجود دارد، ممکن است دستگاه به کالیبراسیون یا تعمیر نیاز داشته باشد.توجه داشته باشید که اختلاف جزئی در اندازه گیری لزوماً نشانه خرابی نیست. دقت هر مولتی متر به مشخصات فنی و کلاس دقت آن وابسته است.
۴. سوختن فیوز مولتی متر
سوختن فیوز یکی از خرابی های نسبتاً رایج در مولتی مترهای دیجیتال است. این اتفاق معمولاً زمانی رخ می دهد که کاربر هنگام اندازه گیری جریان، اتصال اشتباهی برقرار کند یا جریان بیشتری از ظرفیت مجاز دستگاه عبور کند.
برای مثال، اگر پراب ها در ورودی اندازه گیری جریان قرار داشته باشند و کاربر آن ها را به دو سر یک منبع ولتاژ متصل کند، احتمال سوختن فیوز وجود دارد.
علائم خرابی فیوز:
- کار نکردن حالت اندازه گیری جریان
- نمایش عدد صفر هنگام اندازه گیری جریان
- عملکرد صحیح دستگاه در حالت ولتاژ اما اختلال در حالت آمپر
- قطع شدن مسیر اندازه گیری جریان
روش عیب یابی:
برای بررسی فیوز، ابتدا مولتی متر را خاموش کنید و پراب ها را از مدار جدا کنید. سپس مطابق دستورالعمل سازنده، فیوز داخلی را بررسی کنید.در صورت نیاز، فیوز را با نمونه ای جایگزین کنید که از نظر جریان نامی، ولتاژ نامی، ابعاد و نوع عملکرد کاملاً مطابق مشخصات دستگاه باشد.استفاده از فیوز با ظرفیت بالاتر یا اتصال مستقیم مسیر فیوز، کار بسیار خطرناکی است و می تواند حفاظت دستگاه را از بین ببرد.
۵. کار نکردن حالت تست پیوستگی یا بوق مولتی متر
حالت تست پیوستگی یکی از امکانات کاربردی مولتی متر است که برای بررسی اتصال الکتریکی بین دو نقطه استفاده می شود.اگر هنگام اتصال دو پراب به یک مسیر سالم، دستگاه بوق نمی زند، ممکن است مشکلی در پراب ها، تنظیمات یا مدار داخلی وجود داشته باشد.
دلایل احتمالی:
- خرابی سیم یا نوک پراب
- انتخاب اشتباه حالت اندازه گیری
- ضعیف شدن باتری
- وجود مقاومت بیش از آستانه بوق دستگاه
- خرابی مدار تشخیص پیوستگی
روش عیب یابی:
ابتدا سلکتور را روی حالت تست پیوستگی قرار دهید و دو پراب را به یکدیگر متصل کنید. در بسیاری از مولتی مترها باید صدای بوق شنیده شود.اگر صدایی شنیده نمی شود، پراب ها را بررسی کنید و در صورت امکان با یک جفت پراب سالم آزمایش را تکرار کنید.
یک نکته مهم: صدای بوق در همه مولتی مترها به یک مقدار مقاومت مشخص وابسته است. بنابراین ممکن است یک مسیر الکتریکی دارای پیوستگی باشد، اما مقاومت آن از آستانه فعال شدن بوق دستگاه بیشتر باشد.
۶. نمایش عبارت OL روی صفحه مولتی متر
عبارت OL یکی از پیام هایی است که کاربران هنگام اندازه گیری با مولتی متر با آن مواجه می شوند.OL معمولاً به معنای خارج بودن مقدار اندازه گیری از محدوده قابل نمایش دستگاه یا وضعیت مدار باز است. البته مفهوم دقیق آن به حالت اندازه گیری بستگی دارد.
دلایل احتمالی:
- انتخاب رنج نامناسب
- بیشتر بودن مقدار اندازه گیری از محدوده دستگاه
- قطع بودن مسیر الکتریکی
- بالا بودن مقاومت نسبت به محدوده اندازه گیری
- قرارگیری اشتباه پراب ها
روش عیب یابی:
اگر مولتی متر شما دارای رنج دستی است، ابتدا رنج بالاتری انتخاب کنید. در مدل های اتورنج، دستگاه معمولاً محدوده مناسب را به صورت خودکار انتخاب می کند.در حالت اندازه گیری مقاومت، نمایش OL می تواند نشان دهنده مقاومت بسیار زیاد یا مدار باز باشد. در حالت تست پیوستگی نیز ممکن است به معنای قطع بودن مسیر باشد.بنابراین، قبل از اینکه OL را نشانه خرابی مولتی متر بدانید، باید نوع اندازه گیری و شرایط مدار را بررسی کنید.
۷. خرابی سلکتور یا کلید انتخاب حالت اندازه گیری
سلکتور وظیفه انتخاب نوع اندازه گیری را بر عهده دارد. با استفاده از این کلید می توان بین حالت های ولتاژ، جریان، مقاومت، تست دیود و سایر قابلیت های دستگاه جابه جا شد.
استفاده مداوم، نفوذ گردوغبار، رطوبت یا وارد شدن ضربه می تواند به مرور زمان عملکرد سلکتور را مختل کند.
علائم خرابی سلکتور:
- انتخاب نشدن بعضی از حالت های اندازه گیری
- تغییر نکردن عملکرد دستگاه با چرخاندن سلکتور
- نمایش مقادیر غیرعادی در یک یا چند حالت
- قطع و وصل شدن عملکرد دستگاه
- گیر کردن یا سفت شدن کلید انتخاب حالت
روش عیب یابی:
ابتدا بررسی کنید سلکتور به درستی در موقعیت های مختلف قرار می گیرد یا خیر. اگر دستگاه در بعضی حالت ها درست کار می کند اما در حالت های دیگر عملکرد مناسبی ندارد، احتمال خرابی کنتاکت های سلکتور یا مدار مرتبط وجود دارد.باز کردن دستگاه و تمیز کردن یا تعمیر اتصالات داخلی باید توسط فرد متخصص انجام شود.

۸. کم رنگ شدن یا خرابی صفحه نمایش
صفحه نمایش بخش مهمی از مولتی متر دیجیتال است؛ زیرا نتیجه اندازه گیری از طریق آن به کاربر نشان داده می شود.گاهی اعداد به صورت ناقص نمایش داده می شوند یا بخشی از صفحه نمایش از کار می افتد.
دلایل احتمالی:
- ضعیف شدن باتری
- خرابی LCD
- شل شدن اتصالات نمایشگر
- آسیب دیدن دستگاه در اثر ضربه
- نفوذ رطوبت به داخل بدنه
- خرابی مدار راه انداز نمایشگر
روش عیب یابی:
در اولین مرحله باتری را بررسی کنید. اگر با تعویض باتری مشکل برطرف نشد، احتمال خرابی نمایشگر یا اتصالات داخلی وجود دارد.در صورت ضربه خوردن دستگاه، ممکن است خود LCD یا اتصالات آن آسیب دیده باشند. در چنین شرایطی، بررسی تخصصی برای تشخیص امکان تعمیر یا تعویض قطعه ضروری است.
۹. نوسان اعداد و ثابت نبودن مقدار اندازه گیری
اگر هنگام اندازه گیری یک ولتاژ یا مقاومت ثابت، اعداد نمایشگر به صورت غیرعادی تغییر می کنند، باید علت این نوسان را بررسی کنید.البته همه تغییرات عددی نشانه خرابی نیستند. در بعضی مدارها، نوسان واقعی ولتاژ یا نویز الکتریکی باعث تغییر مداوم مقدار نمایش داده شده می شود.
دلایل احتمالی:
- اتصال نامناسب پراب ها
- خرابی یا قطعی داخلی سیم پراب
- ضعیف شدن باتری
- وجود نویز در مدار مورد اندازه گیری
- تماس نامناسب اتصالات داخلی
- اختلال در مدار اندازه گیری دستگاه
- روش عیب یابی:
ابتدا مولتی متر را روی یک منبع ولتاژ پایدار و شناخته شده آزمایش کنید. اگر اعداد همچنان نوسان غیرعادی دارند، پراب ها را بررسی و در صورت امکان با نمونه سالم جایگزین کنید.اگر مشکل ادامه داشت، احتمال خرابی مدار داخلی یا نیاز به بررسی کالیبراسیون دستگاه وجود دارد.
۱۰. خرابی پراب های مولتی متر
پراب ها از قطعات مصرفی و پرکاربرد مولتی متر هستند و به دلیل استفاده مداوم، خم شدن سیم ها، کشیدگی یا تماس با سطوح نامناسب ممکن است آسیب ببینند.
علائم خرابی پراب:
- قطع و وصل شدن عدد هنگام حرکت دادن سیم
- نمایش مقدار نادرست
- کار نکردن تست پیوستگی
- پارگی روکش سیم
- شل شدن اتصال پراب به بدنه
روش عیب یابی:
برای بررسی پراب ها، مولتی متر را روی حالت تست پیوستگی قرار دهید و نوک دو پراب را به یکدیگر متصل کنید. در صورت سالم بودن مسیر، معمولاً دستگاه باید بوق بزند.در همین حالت می توانید سیم ها را به آرامی حرکت دهید. اگر صدای بوق قطع و وصل می شود، احتمال قطعی داخلی سیم وجود دارد.در صورت مشاهده پارگی روکش یا آسیب به عایق پراب، استفاده از آن را متوقف کنید. تعویض پراب معیوب، به مراتب منطقی تر از ادامه کار با یک اتصال ناایمن است.
چگونه از خرابی مولتی متر جلوگیری کنیم؟
بخش زیادی از مشکلات مولتی متر با رعایت چند نکته ساده قابل پیشگیری هستند. اگر می خواهید دستگاه برای مدت طولانی عملکرد قابل قبولی داشته باشد، موارد زیر را جدی بگیرید:
- انتخاب صحیح حالت اندازه گیری: قبل از اتصال پراب ها، حالت AC، DC، مقاومت یا جریان را متناسب با آزمایش انتخاب کنید.
- توجه به ورودی پراب ها: برای اندازه گیری جریان، پراب قرمز باید در ورودی مخصوص آمپر قرار بگیرد. بعد از پایان اندازه گیری نیز آن را به ورودی ولتاژ و مقاومت برگردانید.
- رعایت محدوده اندازه گیری: از اندازه گیری مقادیر بالاتر از ظرفیت مجاز دستگاه خودداری کنید.
- بررسی وضعیت باتری: باتری ضعیف می تواند باعث اختلال در عملکرد بعضی از مولتی مترها شود.
- نگهداری صحیح پراب ها: سیم ها را بیش از حد خم نکنید و از کشیدن آن ها برای جدا کردن پراب از مدار خودداری کنید.
- جلوگیری از نفوذ رطوبت: مولتی متر را در محیط خشک و دور از گردوغبار و رطوبت نگهداری کنید.
- استفاده از دستگاه متناسب با کار: برای اندازه گیری های تخصصی و محیط های صنعتی، مولتی متری انتخاب کنید که از نظر محدوده اندازه گیری و رده ایمنی مناسب باشد.
- یک نکته ایمنی مهم را هم فراموش نکنید: قبل از اندازه گیری مقاومت، پیوستگی یا تست دیود، مدار باید بدون برق باشد و خازن ها نیز تخلیه شده باشند. همچنین هنگام کار با برق شهر یا تجهیزات صنعتی، رعایت رده ایمنی CAT و ولتاژ مجاز دستگاه و پراب ها ضروری است.
جمع بندی؛ هر اختلالی در مولتی متر به معنای خرابی دستگاه نیست!
عیوب متداول مولتی متر می توانند از یک مشکل ساده مانند ضعیف شدن باتری شروع شوند و تا خرابی مدار داخلی، نمایشگر یا بخش های اندازه گیری ادامه پیدا کنند.به همین دلیل، بهتر است قبل از تصمیم به تعمیر یا تعویض دستگاه، ابتدا موارد ساده ای مانند باتری، پراب ها، فیوز و تنظیمات اندازه گیری را بررسی کنید.
اگر از مولتی متر برای فعالیت های تخصصی استفاده می کنید، دقت دستگاه و اطمینان از عملکرد صحیح آن اهمیت زیادی دارد. یک مولتی متر معیوب فقط نتیجه اشتباه نمایش نمی دهد؛ گاهی می تواند باعث تشخیص نادرست خرابی یک تجهیز یا حتی ایجاد خطر هنگام کار با برق شود.
در دارمکو می توانید انواع مولتی متر دیجیتال و کلمپی را از برندهای مختلف بررسی و با توجه به نوع فعالیت، محدوده اندازه گیری و سطح دقت موردنیاز خود انتخاب کنید. پیشنهاد ما این است که هنگام خرید، علاوه بر امکانات دستگاه، به رده ایمنی، کیفیت ساخت و خدمات پس از فروش آن هم توجه داشته باشید.